Чӑваш несӗллӗхӗ

«Чӑваш несӗллӗхӗ» проект

Кам-ши эпӗ? Çак йытӑва пурте хӑйсене параҫҫӗ пулӗ, анчах та ку ыйту ҫине йӑх-несӗлсен историне пӗлсен ҫеҫ хуравлама пулать.

Мана, Илтимӗр (Алексей) Ефремов теҫҫӗ, эпӗ историк-архивист, генеалог, хамӑн профессиллӗ пулӑшӑва кам хӑйӗн йӑх-несӗлӗсемпе тата вӗсен историйӗпе кӑсӑкланакансене сӗнетӗп.

Нумай ҫыншӑн «йӑх ячӗ, йӑх йӗрки, несӗллӗх йывӑҫӗ, ламран лама ҫырни» пуш сӑмахсем, маншӑн — чи пӗлтерӗшлисем. Мана ҫывӑх пӗлекенсем, кун пирки каланӑ сӑмахсене иккӗленмесӗр ҫирӗплетме пултараҫҫӗ. Çак ӗҫпе эпӗ асаттепе асанне, кукаҫипе кукамай, аттепе анне пулӑшнипе ачаранах кӳлӗннӗ, истори тата архив енӗпе профессиллӗ аслӑ пӗлӳ илнӗ хыҫҫӑн, ку манӑн чи юратнӑ ӗҫсенчен пӗри пулса тӑчӗ. Манӑн тӗпчевсем тӗрлӗ архивсенче упранакан хутсем ҫине тайӑнса йӑх-несӗлсемпе тӑвансене, йӑх паллине (тӑмха, ана-палли) тупма, несӗллӗх йывӑҫҫине тума, ламран лама ҫырма тата ыттине те тупса пӗлме пулӑшаҫҫӗ. Тӗпчев 6 уйӑхран пуҫласа 3 ҫулччен пырать. Хакӗ, тӗпчевӗн тӗллевӗпе ĕç калăпăшĕнчен килет.

 

Мӗнпе эпӗ сире пулӑшма пултаратӑп?

Эпӗ Чӑваш Республикинчи тата республика тулашӗнчи архивсенче сирӗн йӑх-тӗпне шырама, несӗллӗх йывӑҫне тума, ламран лама ҫырса пама тата ыттине те тупса палӑртма пултаратӑп. Республикӑн кӑнтӑр енчи районсемпе ӗҫленӗ май, уйрӑмах Чӗмпӗр облаҫӗн патшалӑх архивӗпе (ГАУО) нумай ӗҫлеме тӳр килет, унсӑр пуҫне Тутар Республикин Наци архивӗпе (НА РТ), халь Раҫҫей патшалӑх авалхи актсен архивӗпе (РГАДА) те, вӗсемсӗр пуҫне вырӑнти музейсемпе библиотекӑсемпе те. Шыраса тупнӑ кирлӗ информацине вара, архив хучӗн копийӗпе ҫирӗплететӗп.

«Чӑваш несӗллӗхӗ» наукăпа тĕпчев проекчĕ, иртнӗ ӗмӗрсенче Чӗмпӗр, Хусан, Сарă ту, Ĕпхÿ кӗпӗрнисене кӗнӗ чăваш ялĕсемпе хулисенчен тухнисен йӑхӗ-тӗпӗсене тӗпчессипе ҫыхӑннӑ.

Тата ҫак проектӑн тӗп тӗллевӗсенчен пӗри, пянхи кунран хамӑртан пуҫласа чӑваш халӑхӗн, ялсемпе хуласен, тӗрлӗ вӑхатра пулса-иртнӗ пулӑмсен, тӑван халӑх историнче тарӑн йӗр хӑварнӑ тӗрлӗ ҫынсен пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗсене, халӑхӑн йӑла-йӗркисене тата ыттине те тӗплӗн тӗпчесси. Кайран вара, ҫак пуҫтарӑннӑ архив хучӗсенчи истори, тӗрлӗ кӗнекесем пулса пичетленсе тухӗҫ, документлă тата илемлӗ фильмсем ӳкерӗнсе халӑх патне ҫитӗҫ.

Хӑвӑр несӗллӗхпе пуҫтарнӑ архив хучӗсене мӗнле сире алла тыттаратӑп:

  1. Несӗллӗх йывӑҫӗ тата ламран лама ҫырни.
    Ламран лама ҫырнинче сыпӑкри тӑвансем ҫинчен ҫырни пулӗ. Хатӗр ӗҫе хут ҫине пичетлетӗп, ун ҫумне несӗллӗх йывӑҫҫине хушӑп тата тунӑ ӗҫӗн электронлӑ тĕслĕхне диск ҫине ҫыртарса парӑп.
  2. Архив хучĕсенчен çырса илнисем.
  3. Документсен кописем (кописем тӗпчев хакне кӗмеҫҫӗ).
  4. Несӗллӗх кӗнеки (уйрӑм ӗҫ, тӗпчев хакне кӗмест).
  5. Йӑх-несӗлсем ҫинчен документлă фильм (уйрӑм ӗҫ, тӗпчев хакне кӗмест).

Несӗллӗх кӗнекине тӗпчев ӗҫӗ, тӑвансенчен илнӗ интервьюсем, ламран лама ҫырнисем, йывӑҫри йӑх йӗркин схемисем, архив докуменчӗсен кописемпе архивсенчен килнӗ хуравсем, фотосем кӗреҫҫӗ.

 

Блог / Статьясем

Ӗҫ йӗрки-шывӗ

1. Анкета (уҫласа ил)

Анкетӑри ыйтусем ҫине тӗплӗн шухӑшласа хуравлӑр. Хӑвӑрпа мӗнле ҫыхӑну тытма пулнине анкетӑра пĕлтерĕр.

Ярса панӑ анкетӑпа паллашнӑ хыҫҫӑн, эпӗ сирӗнпе ҫыхӑнса ыйтусем ҫине хуравлăп тата пулас тӗпчев ӗҫĕ пирки тӗплӗн каласа парӑп.

Калаҫса татӑлсан иккӗмӗш утӑм патне куҫатпӑр.

2. Ĕҫшӗн тӳлени

Умтӳлев (15000 тенкӗ).

Калаҫса татӑлнӑ хыҫҫӑн анкетӑпа шырав ӗҫӗсем пуҫлатӑп. Шыравӑн тӗп тӗллевӗ, тӗрлӗ архив опиҫӗсем тӑрӑх е ытти меслетсене усӑ курса, архивсенче мӗнле ҫӑлкуҫем пуррине палăртса, пулас тĕпчев ӗҫӗ мĕн шантарнипе паллаштарасси. Пирвайхи шырав ӗҫӗсем нимӗн те шантармаҫҫӗ пулсан, умтӳлевӗн 50-70 % каялла тавӑрса паратӑп, ҫакӑнпа вӗҫлетпӗр.

Генеалогире, шырав ӗҫӗ хӑш чух нимӗнле результат та памасть, вӑл тӗрлӗ сӑлтавсене пула пулма пултарать. Тӗслӗхрен, архивра кирлӗ ҫулсемпе документсем упранса юлман е шыраттаракан анкетӑра йӑнӑш информаци панӑ (ҫуралнӑ ялӗ, ҫулӗ, хушамачӗ, ячӗ, ашшӗн ячӗ...) пулсан тата ытти те. Çавӑнпа кунта шыраканӑн та шыраттарканӑн та яваплӑхӗ пур.

Шырав ӗҫӗ, пулас тӗпчев ӑнӑҫлӑ пуласса шантарать пулсан, архив хучĕсемпе ĕçлеме пуçлатăп.

Хӑш чух, шыраттараканӑн, ман ҫине «доверенность» натариус патӗнче ҫыртарас пулать (унсӑрӑн хӑшпӗр архивсенче е патшалӑх учрежденисенче тӗпчеме ирӗк памаҫҫӗ), кун пирки вара уйрӑм калаҫӑпӑр. Çак утӑмран вара анлӑ тӗпчев ӗҫӗ пуҫланать.

3. Тӗпчев ӗҫӗпе паллаштарса тӑни

4. Хатӗр ӗҫе алла тыттарни

 

Ҫыхӑну

Илтимӗр Ефремов

Тел: +7 927-850-30-60

E-mail: iltimer.studio@gmail.com

Skype: iltimer

Ăҫта тӗллев пур, унта ҫул та тупӑнать!